Wat betekent AI-geletterdheid volgens de AI Act?

Sinds 2 februari 2025 is artikel 4 van de Europese AI Act van toepassing. Een van de meest concrete verplichtingen staat in dit artikel: organisaties moeten zorgen dat medewerkers die met AI-systemen werken, voldoende AI-geletterd zijn. Maar wat betekent dat precies?

Wat is AI-geletterdheid?

AI-geletterdheid (ook wel AI literacy genoemd) is het vermogen om:

Te begrijpen hoe AI-systemen werken op een basisniveau
Kansen en risico's van AI te herkennen in de eigen werksituatie
Kritisch te beoordelen wanneer je AI wel of niet kunt vertrouwen
Veilig en verantwoord met AI-tools om te gaan op de werkvloer

Het gaat dus niet om programmeren of data science. Het gaat om praktische vaardigheid: een medewerker die begrijpt wat ChatGPT wel en niet kan, weet wanneer hij of zij een AI-uitvoer moet controleren, en snapt waarom bepaalde informatie niet zomaar ingevoerd mag worden.

Wat zegt de AI Act precies?

Artikel 4 van de AI Act stelt:

"Aanbieders en gebruikers van AI-systemen nemen maatregelen om naar best vermogen te zorgen voor een voldoende mate van AI-geletterdheid van hun personeel en andere personen die namens hen AI-systemen bedienen of gebruiken."

Dit betekent in de praktijk:

De verplichting geldt voor alle organisaties die AI-systemen gebruiken, van MKB tot grote onderneming
Het gaat om medewerkers die actief met AI werken, niet per se elke werknemer in het bedrijf
De verplichting is al ingegaan op 2 februari 2025
Er is geen vrijstelling voor kleinere bedrijven

Wat valt er onder 'voldoende AI-geletterdheid'?

De AI Act geeft geen vaste norm of certificaat. De wet verwacht dat organisaties dit zelf invullen op basis van context. Factoren die daarbij een rol spelen:

De rol van de medewerker: gebruikt hij of zij AI dagelijks of incidenteel?
Het risicoprofiel van de gebruikte AI-systemen: laag, beperkt of hoog risico
De sector: zorg, overheid en HR hebben vaak strengere eisen
De technische kennis die al aanwezig is

Een klantenservicemedewerker die een AI-chatbot beheert, heeft andere trainingsbehoeften dan een HR-manager die AI gebruikt bij selectieprocedures.

Waarom is dit belangrijk voor jouw organisatie?

Organisaties die niet aantonen dat ze maatregelen hebben genomen, lopen risico op:

Toezicht en handhaving door nationale toezichthouders
Reputatieschade als AI-gebruik leidt tot fouten of discriminatie
Aansprakelijkheid als medewerkers zonder kennis risicovol AI inzetten

Bovendien: medewerkers die AI begrijpen, werken productiever, veiliger en betrouwbaarder met AI-tools.

Hoe zorg je voor AI-geletterdheid in jouw organisatie?

Een praktische aanpak bestaat uit vier stappen:

Breng in kaart welke medewerkers met AI werken en welke AI-systemen zij gebruiken
Bepaal het benodigde niveau per rol of afdeling
Bied gerichte training aan, geen generieke cursus, maar afgestemd op de werkpraktijk
Documenteer wat je hebt gedaan, zodat je dit kunt aantonen bij een audit

Conclusie

AI-geletterdheid is geen nice-to-have meer. Het is een wettelijke verplichting. Artikel 4 van de AI Act verplicht organisaties om hun medewerkers voldoende voor te bereiden op het werken met AI. Hoe eerder je hiermee begint, hoe minder risico je loopt.

Wil je weten of jouw organisatie al voldoet? Gebruik onze gratis AI-literacy checklist of neem contact op voor een intake.

Wat betekent AI-geletterdheid volgens de AI Act?